Գլխագրեր
13:35 Ֆեյսբուքի հայկական տիրույթում բազմաթիվ հայախոս թուրք-ադրբեջքնցիներ են հայտնվել, նարնք պաշտպանում են դավաճան նիկոլին. Արսեն Բաբայան 19:43 Բարձր տեխնոլոգիաների կռիվը. Դասեր, որ պիտի քաղենք 18:54 Դեռեւս հոկտեմբերի 12-ին Նիկոլին առաջարկել եմ խնդրել Պուտինին, որ կանգնեցվի պատերազմը. Շարմազանով 19:18 Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջով ավտոերթ` Երևանում19:34 ՀՀ նախագահից ակնկալում ենք այս երկու հարցերի անկեղծ պատասխանը18:49 Ինչպես առանց պատերազմը վերսկսելու փորձել մեղմել աղետի հետևանքները կամ խորհուրդ դավաճանների և դեբիլների իշխանությանը20:22 Թույլ չենք տա քաղաքական անմեղսունակ որոշումներն արդարացնել ի հաշիվ մեր հերոսական բանակի․ անվերապահորեն սատարում ենք ՀՀ և ԱՀ Զինված ուժերին․ Արթուր Վանեցյան13:28 Եթե չլիներ Թուրքիայի բացասական ազդեցությունը, շատ հավանական է, որ այս պատերազմը առհասարակ չլիներ. նախագահ Արմեն Սարգսյանի հարցազրույցն «Ուկրաինա 24»-ին 10:23 Ինչո՞ւ է Հովհաննիսյանը մանիպուլացնում իրականությունը00:31 «Արծրուն Հովհաննիսյանը կա՛մ չի տիրապետում թվերին, կա՛մ էլ միտումնաբար խեղաթյուրում է իրականությունը»․ ՀՀ երրորդ նախագահի գրասենյակ

Բարձր տեխնոլոգիաների կռիվը. Դասեր, որ պիտի քաղենք

 

Շատերի համար անակնկալ, մյուսների համար՝ սպասելի։ Սեպտեմբերի 27-ը ոչ մի հայի համար այլեւս սովորական օր չի լինի։

44 օր հայ մարտիկները կենաց-մահու պայքար մղեցին թուրք-ադրբեջանական ագրեսսորների դեմ։ Մասնագետներն էլ այն «կնքեցին» որպես 21-րդ դարի ամենախիտ ու ակտիվ՝ բարձր տեխնոլոգիական պատերազմ։ Որակումները, սակայն առաջարկում եմ թողնենք մի կողմ ու նայենք պատերազմին հենց բարձր տեխնոլոգիաների անկյունից։

Այս պատերազմում ամենամեծ խնդիրներն ունեցանք անօդաչու թռչող սարքերից ։ Դրանք, բացի հարվածային եւ հետախոզական մասից, բավականին լուրջ խուճապ առաջացնելու հատկություն ունեին։ Թշնամու կողմից ԱԹՍ ներն օգտագործվում էին՝ հաշվի առնելով նաեւ վերջին հատկությունը՝ փորձելով խուճապ տարածել։ Այսպիսով, վտանգված էին ոչ միայն առաջնագծում կանգնած զինվորները, այլեւ նրանք, ովքեր ավելի խորքում էին։

Թե մեր տեխնիկան, թե ենթակառուցվածքներն ու կենդանի ուժը մեծ վնասներ կրեցին թշնամու ԱԹՍ-ների ճշգրիտ հարվածներից։ Հակառակորդի հատուկ ուժերի մի մասը հագեցած է եղել անծանոթ տեղանքի 3D մոդելներով, ավելի հեշտ կողմնորոշվելու համար, ցերեկային եւ գիշերային տեսողության համակարգերով, ինչի շնորհիվ մեր՝ տարածքի իմացությունը արդեն առավելություն չէր։

Գիտեինք սրա մասին՝ այո։ Ցավոք, շատ բան չարեցինք, հասկանալու համար թե ինչպես պայքարել սրա դեմ։ Հիմա ժամանակն է հետեւություններ անել

Մեծագույն դասը, որ մենք քաղում ենք այս պատերազմից, այն է, որ շատ ավելի շատ ուշադրություն պետք է դարձնենք բարձր տեխնոլոգիաներին ռազմարդյունաբերության ոլորտում՝ պետական ամենաբարձր մակարդակով եւ դրանց կիրառմանը բանակի կողմից։ Այստեղ կենտրոնացված կառավարումն ունի առանցքային նշանակություն։

Տեխնոլոգիաորի հետեւում մարդն է կանգնածՏեխնոլոգիաները մեծ ներուժ ունեն ռազմարդյունաբերության լրջագույն խնդիրները լուծելու գործում։ Ինչպես ցույց տվեց այս պատերազմը, ու կապացուցեն աշխարհում տեղի ունենալիք հերթական պատերազմները՝ այլեւս մարդը մարդու հետ չի կռվում՝ դեմ առ դեմ ։ Հիմա մեքենաները կռվում են մեքենաների դեմ, ռոբոտները՝ ռոբոտների։ Այդ իսկ պատճառով Հայաստանի պես փոքր պետությունը պիտի վերածվի միլիտարիզացված երկրի՝ ամեն անհրաժեշտ ներդրումն անելով այդ ուղղությամբ՝ խաղաղ պայմաններում անվերջ աշխատող, պրպտող, նոր լուծումներ դնող, իսկ պատերազմական իրավիճակում այդ աշխատանքի արդյունքերն ի շահ երկրի օգտագործող։

ԱԹՍ-ներից պաշտպանվելու մի քանի մոտեցում կա

Պասիվ պաշտպանություն, հատկապես տեխնիկայի համար – քողարկում, որսացող ցանցերի տեղադրում, զինտտեխնիկայի վրա որոշակի համակարգերի ներդրում որ կզգուշացնեն ԱԹՍ-ների առկայության մասին եւ թույլ կտան թաքնվել հարվածներից։

Ակտիվ պաշտպանություն – էլեկտրոնային միջոցներով ԱԹՍ-ների ազդանշանների ճնշում, հաճախականությունների խառնում, կուրացում, տարբեր միջոցներով դրոնների ոչնչացում։

Վերջին շրջանում շատ խոսվեց ԱԹՍ ների կարողությունների մասին հետախուզական հարվածային ու այլ համակարգերի ներդրման տեսքով։ Սակայն, բավական չէ ունենալ ԱԹՍ ներ, անհրաժեշտ է, որպեսզի այդ սարքերը կարողանանք ներդնել զորքերի գործողությունների մեջ։ Հստակ իմանալ՝ ինչպես են դրանք կիրառվելու, ինչ ռազմավարական ու մարտավարական խնդիրնեն են լուծելու եւ այլն։

Ռոբոտացված համակարգերի լայն կիրառություն՝ փորձելով հնարավորինս խուսափել մարդկային գործոնից՝  նույնիսկ սովորական զենքերի կիրառման հարցերում։ Ասենք՝ ներդնել թնդանոթների կառավարման ավտոմատացված համակարգ։

Ռազմի դաշտում այս բոլոր լուծումները պիտի լինեն մեր ձեռքի տակ՝ օգտագործելու ըստ անհրաժեշտության, իսկ մինչեւ գործը կհասնի զինված հակամարտությանը՝ պետք է մտածենք ունենալ այնպիսի լուծումներ,  որոնք կդառնա կանխատեսող/կանխարգելող,  որպեսզի  հակառակորդը խուսափի մեզ վրա հարձակվելուց։

Լուծումների մասին

Այո, պետք են նոր լուծումներ։ Դրանք կան եւ բավականին թանկ են այլ երկրներից գնելու համար, իսկ շատ հաճախ այլ երկրներն այդ լուծումներն ուղղակի չեն վաճառում։ Մեզ մնում է օգտագործել մեր ներուժը եւ այդ նորագույն լուծումները մշակել այստեղ։ Այսպիսով վերադառնում ենք իմ՝ ամենասկզբում նշած կետին՝ լուրջ մոտեցում, պետական աջակցություն, մասնավոր հատվածի լուրջ ներգրավվածությամբ։ Հնարավոր է նաեւ դեպի Հայաստան ներգրավվել ընկերությունների, որոնք ունեն համապատասխան տեխնոլոգիաներ՝ համատեղ արտադրություն կազմակերպելու համար։

Ռազմարդյունաբերության մեջ կա մի կանոն՝ որքան էլ հզոր լինի քո ունեցած զենքը, այն կատարելապես խոցելի է դարձնում հենց քեզ, եթե դու չունես դրա հակա-զենքը։ Մենք նույնպես պիտի մտածենք այս ուղղությամբ՝ «հակա»-ներ մշակելու արդեն իսկ գոյություն ունեցող լուծումների համար։ Սրա հիմքը դրված է, սակայն ընդլայնելու, համախմբելու ու կառուցելու դեռ շատ անելիքներ ունենք։ Մեր մարդկային/գիտական, ֆինանսական ու տեխնոլոգիական ներուժն անհրաժեշտ է ընդլայնել: Այո, ունենք լավ մտավոր ներուժ, որը, սակայն անհրաժեշտ է ճիշտ օգտագործել։ Ճիշտ ներդրումներ անել լավագույն կադրեր պատրաստելու համար, ներդնել կառավարման ու մոնիթորինգի ճիշտ մեխանիզմներ, հետեւել այդ մեխանիզմների կիրարկմանն ու վերջիվերջո, ստանալ լավ արդյունք։

«ՖԱՍԹ» հիմնադրամը, պաշտպանության նախարարության հետ համատեղ իրականացվող «1991 Ստորաբաժանում», ծրագիրն այս ուղղությամբ իրականացվող աշխատանքների ընդամենը մի մասն է։

Ծրագիրը կապահովի մեթոդոլոգիան ու գործիքակազմը, իսկ կադրերը կգտնեն կիրառական լուծումներ հենց ռազմարդյունաբերության բնագավառում։ Այսպիսով, լավ կրթությունը քաղաքացիական պրակտիկայից քիչ-քիչ կվերածվի իրական ռազմական պրակտիկայի։ Այս ամենն ունի մեկ միտում՝ բարձր տեխնոլոգիաների օգտագործումը ծառայեցնել ի շահ բանակի։ Բացի լուծումներ առաջարկելուց առաջարկել նաեւ կիրառումը, սովորեցնել համապատասխան ստորաբաժանումներին այդ լուծումների կիրառումն ու կիրարկումը։

Պետությունը՝ գլխավոր գործող կառույց.

Այս ամենը հնարավոր է, այս ամենն անհրաժեշտություն է, ուղղակի այլ տարբերակ չկա։ Մենք ունենք գիտական ներուժ, անկոտրում ոգի ու կամք։ Համադրելով, ու վերջին 2 ամսվա իրադարձություններից դասեր քաղելով, պետք է շարժվենք առաջ։ Պետությունը պետք է ամբողջությամբ իր ձեռքը վերցնի նախաձեռնությունն ու լոկոմոտիվի պես առաջնորդի ռազմարդյունաբերության ու տեխնոլոգիաների զարգացումը։ Սակայն նա միայնակ չի կարող այս ամենն անել։ Մասնավոր ներուժի ներգրավվածությունն ու դրա համար լավագույն պայմանները՝ ենթակառուցվածքներ ու ֆինանսավորում ապահովելն  այստեղ շատ կարեւոր է։

Կոմպոնենտների պատրաստում։ Եթե մենք պետական մակարդակով խրախուսենք կոմպոնենտների պատրաստումն այստեղ, տեղական արտադրողը շատ ավելի մեծ հնարավորություններ կունենա, քան հիմա։

Իրականում կենտրոնանում ենք ռազմարդյունաբերության զարգացման վրա, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ դրա զարգացումն ինքնին խթանելու է տեխնոլոգիական մնացած բոլոր ճյուղերի զարգացմանը։ Սա նշանակում է, որ ռազմական ու քաղաքացիական բարձր տեխնոլոգիաների զարգացումը միասին պիտի գնան առաջ ու, անհրաժեշտության դեպքում, նույնիսկ ոչ ռազմական ուղղվածության տեխնոլոգիական ընկերությունները շատ արագ կփոխակերպվեն ու կդառնան ռազմարդյունաբերական ոլորտի մշակողներ։ 

Մարդկային ներուժը.

STEM կրթության խթանումը, արհեստական բանականության, ռոբոտաշինության, նանոտեխնոլոգիաների եւ ինժեներական գիտության ոլորտներում լավագույն մասնագետների կրթումն արդեն առանցքային է դառնում։ Գիտության պատշաճ ֆինանսավորումը նոր գիտական կենտրոնների ստեղծումը, եղած կենտրոնների զարգացումը, ու առհասարակ կրթության՝ թե դպրոցական ու թե բարգրագույն, որակի բարելավվումը կապահովեն այս խնդրի լուծումը: Այստեղ նույնպես, ոչինչ չի ստացվի առանց պետության գլխավոր դերակատարմամբ։ Կրիտիկական նշանակություն է ստանում. Բարձր որակավորում ունեցող գիտնականների ու ինժեներների ներգրավվումը, այդ թվում՝ սփյուռքից, որոնք կհիմնեն գիտական կենտրոններ, կղեկավարեն հետազոտություններ ու կսովորացնեն տեղի մասնագետներին։

Նոր չափորոշիչներ, նոր որակի մասնագետներ, նոր կրթական ծրագրեր։ Մոդելավորված գերազանցության կենտրոններ հանրապետությունով մեկ՝ լավագույններին հնարավորություն տալու խորը գիտելիքներ ձեռք բերելու։

Ռազմարդյունաբերական լուծումների մեծ մասը ավելի թեթեւացված ձեւով կարելի է օգտագործել քաղաքացիական կյանքում, իսկ արտադրանքի արտահանման համար անհրաժեշտ է ձեռնարկել լուրջ քայլեր՝ կիրառելով սփյուռքի ներուժը, մարքեթինգի եւ կառավարման գիտելիքների ողջ զինանոցը։

Պատրաստված կադրեր, բարձր տեխնոլոգիական համակարգեր, միասնական պետական մոտեցում եւ մասնավոր սեկտորի հետ սերտ համագործակցություն։ Ահա այն ամենն, ինչ մեզ պետք է։

Արթուր Ալավերդյան

Լրահոս
ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ. Պարզապես ես չկարողացա համակերպվել մահվան հետ ու մի կերպ ուժ գտա բժշկի ձեռքը բռնելու. «Ես ողջ եմ» ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ. Վիրավոր եղբոր անակնկալը՝ քրոջ հարսանիքին Թշնամին Մարտունի 3-ի շտաբային դիտակետում է /Տեսանյութ/ Բժիշկը նշել է կորոնավիրուսի տնային պայմաններում բուժման ճակատագրական սխալը «Սև» ու «սպիտակ» գունաբաժանման անխուսափելի արդյունքը՝ առաջացավ «գորշը» Մոսկվայում 45 չվերթ է հետաձգվել և չեղարկվել 2021-ի 6 ամենաթրենդային սանրվածքները` ամենանորաձև աղջիկների համար Մահացել է Պետդումայի պատգամավորը Ավտովթարի զոհ է դարձել բռնցքամարտիկ Արտյոմ Միքայելյանը. ՖՈՏՈ Ուշադրություն՝ ԱԻՆ-ը տեղեկացնում է Թուրքիան ու Ադրբեջանը փետրվարին Կարսում զորավարժություններ կանցկացնենԲացшռիկ՝ չցուցшդրված տեսшնյութ․ Ջալալ Հարпւթյունյանին ԱԹՍ-ով հարվшծելու պահը Դադիվանքում շարունակելու են միջոցառումներ ու հարսանիքներ կազմակերպել. Տեր Հովհաննես Բաց և փակ տարածքներում հանդիսություններ իրականացնելու սահմանափակումները հանվել են Որոնողական աշխատանքների արդյունքում հայտնաբերվել է 3 զոհված զինծառայողի աճյուն. Արցախի ԱԻՊԾ Ինտրիգներ՝ կառավարության շենքում. DJ-ը կազատվի Փաշինյանի աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնից Խոշոր հրդեհ Բագրավանում. այրվել է 1200 հակ անասնակեր Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակվելու 351 նոր դեպք. մահացել է 6 մարդ Որևէ ԱԱԾ երբեք չի կարող ընդունել կոնկրետ անձի՝ իր գործակալ լինելու հանգամանքը «Ղարաբաղի զարգացման ծրագիր» առանց Ղարաբաղի․ ինչ են մտածել Մոսկվան ու Թուրքիան Որ դեպքում է քաղաքացին ազատվում զինվորական ծառայությունից Օդի ջերմաստիճանը կնվազի 12-15 աստիճանով. եղանակը Հայաստանում ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ. Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը...Մեկ օրում ավելի քան 177 տարհանվածներ վերադարձել են Լեռնային Ղարաբաղում գտնվող իրենց տները Այսօր հունվարի 17-ն է․ օրվա պատմական նշանակությունը ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ. Ադրբեջանական կողմը ռուս խաղաղապահներին է հանձնել գերեվարված գյուղացուն Ես ունեմ տեղեկություններ Ադրբեջանի կառավարությունում քննարկվող ծրագրերի մասին. Նաիրի Հոխիկյան. ՖՈՏՈ ՊՆ փոխնախարար է նշանակվել ՌԴ-ում ՀՀ նախկին դեսպան Սուրեն Սահակյանը Արարատ Միրզոյանը կկալանավորվի՞ Տիգրան Ուլիխանյանը նշանակվել է ՊՎԾ պետ Արարատ Միրզոյանը ԱԱԾ գործակալ չէ. ԱԱԾ-ն հատարարություն է տարածել Լույս չի լինի Երևանում և 4 մարզերում Իմ համար բացարձակ անընդունելի է սևերի ու սպիտակների բաժանումը․ ԾառուկյանՆոյեմբերի 9-ի խայտառակ կապիտուլյացիայից հետո Հայաստանում կա երկու իրականություն. Իվետա ՏոնոյանՄոսկվայում ուժեղ ձյան պատճառով ավելի քան 20 չվերթ է հետաձգվել Քոլեջներում և ուսումնարաններում մանկավարժները կընտրվեն մրցույթով Արգիշտի Քյարամյանը պայմանավորվածություն է խախտել. Արթուր Վանեցյանի կանխատեսումն իրականացել է Ինչպե՞ս է ստացվել, որ Աշոտ Փաշինյանը ռազմական դրության պայմաններում հատել է պետական սահմանը Աննա Հակոբյանն ասել է՝ ոչ մի նահանջ, պետք լինի հազար զոհ էլ կտանք ... Պատերազմի ժամանակ փախած զորամասի հրամանատարը նշանակվել է դիվիզիայի շտաբի պետ Գերմանիայում ընտրել են Անգելա Մերկելի իրավահաջորդին Մեդվեդևը հայտարարել է՝ ինչ է սպասում Բայդենի վարչակազմից Անգլիայի և «Մանչեսթեր Յունայթեդի» լեգենդ Ռունին ավարտեց կարիերան ՌԴ պաշտպանության նախարարությունը հաղորդագրություն է տարածել Հայկական դրամը շարունակում է արժեզրկվել Ադրբեջանական կողմը փոխանցել է 2 հայ զոհված զինծառայողի մարմին Հայազգի երիտասարդը բարձր պաշտոն է ստացել ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի ապարատում Ջերմաստիճանն աստիճանաբար կնվազի 12-15 աստիճանով․ սպասվում են տեղումներ Արայիկ Հարությունյանը Մեհրիբանին Աննա Հակոբյանի կողմից Շուշի հրավիրելը դիվանագիտական հաղթանակ էր համարում Կորոնավիրուսային իրավիճակը Հայաստանում