Գիտնականները բացահայտել են ուղեղի «սոսինձը», որը հիշողությունները պահպանում է ամբողջ կյանքում

Գիտնականները բեկումնային հայտնագործություն են կատարել՝ բացահայտելով KIBRA մոլեկուլի կարևոր դերը երկարաժամկետ հիշողությունների ձևավորման գործում: Այս մոլեկուլը գործում է որպես «սոսինձ», որը կայունացնում և ամրացնում է սինապսները՝ ուղեղի նեյրոնների միջև կապերը: Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ KIBRA-ն փոխազդում է PKMzeta ֆերմենտի հետ, որը կարևոր դեր է խաղում հիշողությունների պահպանման գործում: Այս բացահայտումը կարող է նոր բուժման մեթոդներ առաջարկել հիշողության հետ կապված խանգարումների, օրինակ՝ Ալցհայմերի հիվանդության համար:

Հիշողությունների ձևավորումը միշտ եղել է առեղծված, հատկապես այն, թե ինչպես են դրանք կայուն մնում՝ չնայած ուղեղի մոլեկուլների մշտական փոփոխությանը: Նեյրոնները տեղեկատվությունը պահպանում են՝ ամրացնելով որոշակի սինապսներ, սակայն դրանք անընդհատ փոփոխվում են: Science Advances ամսագրում հրապարակված այս ուսումնասիրությունը բացատրում է, թե ինչպես է KIBRA-ն PKMzeta-ի հետ համագործակցելով պահպանում սինապսների կայունությունը ժամանակի ընթացքում:

Հետազոտողները պարզել են, որ KIBRA սպիտակուցը, որը կապված է մարդկանց մոտ հիշողության կատարողականի հետ, փոխազդում է PKMzeta-ի հետ հիշողության ձևավորման համար պատասխանատու սինապսներում: Երբ սինապսներն ակտիվանում են, KIBRA-ն կպչում է դրանց, իսկ PKMzeta-ն միանում է KIBRA-ի «պիտակին»՝ ապահովելով սինապսների ամրությունը: Այս գործընթացը թույլ է տալիս հիշողություններին պահպանվել նույնիսկ մոլեկուլների անընդհատ փոխարինման պայմաններում:

Հետաքրքիր է, որ KIBRA-ի և PKMzeta-ի միջև կապի խզումը կարող է ջնջել հիշողությունները: Հետազոտողները նաև բացատրել են, որ PKMzeta-ի ակտիվացումը կարող է բարելավել թույլ կամ մարող հիշողությունները՝ ազդելով միայն KIBRA-ով պիտակավորված սինապսների վրա: Այս մեխանիզմը նոր լույս է սփռում հիշողությունների պահպանման գործընթացի վրա և կարող է օգնել հասկանալ նյարդաբանական ու հոգեբանական խանգարումները:
Հետազոտությունը նաև կապվում է 1984 թվականին Ֆրենսիս Քրիքի առաջ քաշած վարկածի հետ, որը հիշողությունների պահպանումը համեմատել էր Թեսևսի նավի հետ, որտեղ հին մասերը փոխարինվում են նորերով, բայց կառուցվածքը մնում է անփոփոխ: KIBRA-ի և PKMzeta-ի բացահայտումը հաստատում է այս անալոգիան: