Ավստրիայից հնչած ուղերձը․ Եպիսկոպոսների ժողովը և խորացող առճակատումը

Ավստրիայում կայացած Հայ Առաքելական եկեղեցու եպիսկոպոսների ժողովը ոչ միայն ներեկեղեցական կարևոր իրադարձություն էր, այլև արձագանք՝ Հայաստանի ներսում սրվող քաղաքական և հոգևոր լարվածությանը։ Ժողովի արդյունքները ցույց տվեցին, որ եկեղեցական վերնախավը մտահոգված է ստեղծված իրավիճակով և պատրաստ է միասնական դիրքորոշմամբ արձագանքել այն գործընթացներին, որոնք, ըստ նրանց, սպառնում են եկեղեցու ինքնուրույնությանը և ազգային համերաշխությանը։

Վերջին ամիսներին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Հայ Առաքելական եկեղեցու միջև հարաբերությունները հասել են բացահայտ առճակատման։ Կառավարության քայլերը, որոնք ներկայացվում են որպես իրավական կամ բարեփոխումների գործընթաց, եկեղեցական շրջանակներում ընկալվում են որպես նպատակային ճնշում։ Քննադատների համոզմամբ՝ գործադրվում է քաղաքական զտման տրամաբանություն, որի թիրախում են ազդեցիկ եպիսկոպոսները և եկեղեցու ղեկավարությունը։

Ավստրիայում կայացած ժողովը, ըստ մասնակիցների գնահատականների, նպատակ ուներ ոչ միայն քննարկելու ներքին խնդիրները, այլև հստակեցնելու եկեղեցու դիրքորոշումը ստեղծված իրավիճակում։ Ընդգծվեց, որ եկեղեցին պատրաստ է պաշտպանել իր կանոնադրական կարգը, պահպանել միասնությունը և չնահանջել քաղաքական ազդեցություններից։ Միաժամանակ հնչեցին կոչեր՝ խուսափելու հասարակության պառակտումից և պահպանելու ազգային համերաշխությունը։

Քաղաքական դաշտում ձևավորվում է այն պատկերացումը, որ իշխանությունը փորձում է նվազեցնել եկեղեցու ազդեցությունը հանրային կյանքում։ Վարչապետի հասցեին հնչող մեղադրանքներն այն մասին, թե նա ձգտում է հեռացնել կաթողիկոսին և վերահսկելի դարձնել եկեղեցական կառույցը, ավելի են սրել ներքաղաքական մթնոլորտը։ Իշխանությունը, իր հերթին, հերքում է նման նպատակների առկայությունը և պնդում, որ գործում է օրենքի շրջանակում։ Սակայն վստահության ճգնաժամն արդեն ձևավորվել է, և հասարակության մի հատվածի մոտ խորացել է այն զգացումը, որ գործադիր իշխանությունն անհանդուրժող է քննադատության նկատմամբ։

Ավստրիայում կայացած ժողովի համախմբված դիրքորոշումը փաստացի դարձավ ուղերձ ոչ միայն իշխանությանը, այլև հասարակությանը․ եկեղեցին մտադիր չէ հրաժարվել իր պատմական առաքելությունից։ Հայ Առաքելական եկեղեցին դարեր շարունակ եղել է ազգային ինքնության առանցքային հենասյունը, և այդ իրողությունը շարունակում է ազդեցություն ունենալ քաղաքական գործընթացների վրա։

Հատկանշական է, որ արտերկրի իրավապաշտպան կառույցները և հայկական սփյուռքի խոշոր կենտրոնները ևս արձագանքել են զարգացումներին։ Նրանք հրապարակային հայտարարություններով ընդգծում են եկեղեցու իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտությունը և մտահոգություն հայտնում Հայաստանում ձևավորվող մթնոլորտի վերաբերյալ։

Սփյուռքի մի շարք կազմակերպություններ շեշտում են, որ եկեղեցու թուլացումը կարող է հարված հասցնել ազգային ինքնության պահպանմանն ու համահայկական համախմբմանը։

Ստեղծված իրավիճակը դուրս է զուտ եկեղեցական շրջանակներից և դարձել է պետական ու հասարակական նշանակության հարց։ Ավստրիայում կայացած ժողովը ցույց տվեց, որ եկեղեցական վերնախավը պատրաստ է դիմակայել քաղաքական ճնշումներին և հանդես գալ միասնական դիրքով։ Իսկ իշխանության համար այս փուլը վերածվում է վստահության քննության՝ արդյոք հնարավոր է պահպանել ինստիտուցիոնալ հավասարակշռությունը և զերծ մնալ այն քայլերից, որոնք կարող են խորացնել հասարակական պառակտումը։

Առճակատումը դեռևս չի հասել իր հանգուցալուծմանը, սակայն ակնհայտ է, որ այն արդեն ազդում է հանրային կյանքի բոլոր շերտերի վրա։ Եվ որքան երկար շարունակվի փոխադարձ անվստահության այս փուլը, այնքան ավելի դժվար կլինի վերականգնել երկխոսության մթնոլորտը՝ առանց որի պետական և հոգևոր կառույցների համակեցությունը վտանգված է։