Գյուղացին չպետք է լքված լինի․ ծրագրի չորրորդ կետի սոցիալական ուղերձը

Հայաստանի գյուղատնտեսական ոլորտը տարիներ շարունակ զարգացել է առանց համակարգային լուծումների։ Արտադրությունը կենտրոնացած է սեզոնային ցիկլի վրա, մթերման ու պահեստավորման ենթակառուցվածքները թերի են, իսկ ձմռան ամիսներին շուկան բախվում է թանկացման հերթական ալիքին։ «Մեր Ձևով» ծրագրի չորրորդ կետը փորձում է հենց այս խզումն էականորեն վերացնել՝ առաջարկելով մթերման և լոգիստիկ կենտրոնների ստեղծում, ինչպես նաև սահմանային գոտում ջերմոցային հատուկ տնտեսական գոտու ձևավորում։

Ծրագրի առանցքային նպատակն է, որ հայ գյուղացին այլևս իրեն լքված չզգա պետության կողմից։ Այսօր գյուղացին հաճախ կանգնած է երկակի խնդրի առաջ․ ամռանը չի կարողանում իր բերքը շահավետ իրացնել, իսկ ձմռանը նույն մթերքը շուկայում վաճառվում է բարձր գնով՝ արդեն միջնորդավորված ու թանկացած շղթայի արդյունքում։ Մթերման կենտրոնների ստեղծումը կարող է կրճատել այդ շղթան՝ ապահովելով ավելի արդար գին թե՛ արտադրողի, թե՛ սպառողի համար։

«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության անդամ Նարեկ Կարապետյանը պարզ օրինակով է ներկայացրել խնդիրը․ ձմռանը գյուղմթերքը թանկ է, քանի որ Հայաստանում հիմնականում բերքը աճում է ամռանը, իսկ զարգացած ջերմոցային տնտեսությունների պակասը թույլ չի տալիս ձմռանը ապահովել շուկան մատչելի արտադրանքով։ Այս դիտարկումն իրատեսական է․ սեզոնայնությունը շարունակում է մնալ գների հիմնական գործոնը, իսկ ներմուծումը՝ փոխարինող մեխանիզմ։

Ծրագրի երկրորդ բաղադրիչը վերաբերում է Նոյեմբերյանի խոշորացված համայնքին։ Ըստ առաջարկի՝ այն պետք է դառնա ջերմոցային տնտեսությունների հատուկ գոտի՝ օգտագործելով իր կլիմայական առավելությունները։ Մեղրիից հետո համեմատաբար մեղմ պայմաններ ունեցող այս տարածքում հնարավոր է աճեցնել նաև ջերմասեր բույսեր՝ զեյթուն, կիվի և այլ մշակաբույսեր։ Սա ոչ միայն արտադրության դիվերսիֆիկացման հնարավորություն է, այլ նաև արտահանման նոր ուղղությունների հիմք։

Հատուկ ուշադրության է արժանի գազի գործոնը։ Ջերմոցային տնտեսության ինքնարժեքի մոտ յոթանասուն տոկոսը պայմանավորված է գազի գնով։ Նոյեմբերյանի տարածքով անցնող գազատարը ծրագրի հեղինակների համար դարձել է ռազմավարական հաշվարկի հիմք։ Առաջարկվում է սահմանային գնին մոտ գազի սակագին տրամադրել ջերմոցներին, ինչը հնարավորություն կտա նվազեցնել արտադրության ծախսերը և մրցակցել տարածաշրջանային արտադրողների հետ։ Եթե ապահովվի նման պայմանավորվածություն, ապա հաշվարկների համաձայն գյուղմթերքի գինը կարող է նվազել շուրջ տասնհինգ տոկոսով։

Այս նախաձեռնության սոցիալական բաղադրիչը ևս կարևոր է։ Երեսուն հազար բնակիչ ունեցող սահմանային շրջանում աշխատատեղերի ստեղծումը կարող է նվազեցնել արտագաղթի միտումը և խթանել տեղական տնտեսությունը։ Գյուղատնտեսությունը կդառնա ոչ թե գոյատևման միջոց, այլ եկամտաբեր գործունեություն։ Այդ դեպքում կշահեն թե՛ համայնքը, թե՛ ամբողջ երկրի պարենային անվտանգությունը։

Իհարկե, ծրագրի արդյունավետությունը կախված կլինի մի շարք գործոններից՝ ներդրումային միջավայրից, պետական վերահսկողության թափանցիկությունից, գազի սակագնի շուրջ իրական պայմանավորվածություններից և ենթակառուցվածքների արագ ձևավորումից։ Սակայն ներկայացված մոտեցումը ցույց է տալիս, որ գյուղատնտեսության զարգացումը դիտարկվում է ոչ թե առանձին նախագծերով, այլ շղթայական լուծմամբ՝ արտադրություն, մթերում, պահեստավորում և իրացում։

Եթե նախաձեռնությունը կյանքի կոչվի ամբողջական ծավալով, այն կարող է փոխել ոչ միայն գների դինամիկան ձմռան ամիսներին, այլ նաև սահմանային համայնքների տնտեսական դիմագիծը։ Գյուղատնտեսությունը Հայաստանի համար շարունակում է մնալ ռազմավարական ոլորտ, և համակարգային ներդրումները այստեղ կարող են ունենալ բազմապատկիչ ազդեցություն՝ միաժամանակ ամրապնդելով պարենային անվտանգությունն ու սոցիալական կայունությունը։