«Московский комсомолец»-ը Այվազովսկու հուշարձանը քանդած Ադրբեջանը համեմատել է նացիստական Գերմանիայի հետ

Ստեփանակերտում ռուսաստանցի հայազգի նկարիչ Իվան Այվազովսկու հուշարձաը քանդելու մասին «Московский комсомолец» պարբերականի հոդվածի հեղինակ Մարինա Պերևոզկինան այդ քայլին դիմած Ադրբեջանը համեմատել է նացիստական Գերմանիայի հետ։

Նա հիշեցրել է, որ Հիտլերի իշխանության գալուց հետո նացիստները հրամայել են ապամոնտաժել ականավոր գերմանացի ֆիզիկոս Հենրիխ Հերցի բրոնզե կիսանդրին, որը տեղադրված էր Կարլսրուեի համալսարանում, որտեղ գիտնականն իր գլխավոր հայտնագործությունն էր արել՝ ապացուցել էր էլեկտրամագնիսական ալիքների գոյությունը։ Այդ ժամանակվանից ի պատիվ նրա՝ տատանումների հաճախականության միավորը կոչվում է «հերց»։ Սակայն Հերցի ծագումը, նացիստների տեսանկյունից, չէր համապատասխանում ռասայական մաքրության չափանիշներին. նրա հայրը հրեա էր, թեև՝ մկրտված։

Երրորդ Ռեյխի իշխանությունները նույնիսկ փորձել են վերանվանել հաճախականության միավորը և այն կոչել Հելմհոլցի անունով, որը նույնպես ֆիզիկոս էր, բայց միևնույն ժամանակ՝ «իսկական արիացի»։ Սակայն այդ փորձերը զայրույթով մերժվել են միջազգային հանրության կողմից։

Այվազովսկու հուշարձանը տեղադրվել էր 2021 թվականին՝ Արցախի ռուսական համայնքի և ՌԴ խաղաղապահ առաքելության մասնակցությամբ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտում, ընդգծել է Պերևոզկինան։

«Իվան Այվազովսկին ծնվել է Ղրիմում (այն ժամանակ՝ Տավրիական նահանգ)՝ սևծովյան Թեոդոսիա նավահանգստում, որտեղ և անցկացրել է կյանքի մեծ մասը։ Հայ Առաքելական եկեղեցու տեղի Սուրբ Սարգիս եկեղեցու մկրտության գրառումներում նա նշված է Հովհաննես Այվազյան անունով։ Ազգանունը լեհական ձևով փոխել էր դեռևս նրա հայրը՝ Գևորգ Այվազյանը, որը վաճառական էր և սերում էր XVIII դարում Գալիցիա տեղափոխված արևմտահայերից։ Այվազովսկին սովորել է Պետերբուրգում, ապրել Եվրոպայում, դարձել Կայսերական գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս և նշանակվել «ռուսաստանյան նավատորմի պաշտոնական նկարիչ»։ Ստացել է համաշխարհային ճանաչում և սերտ կապեր է ունեցել Ռուսական կայսրության այն ժամանակվա ռազմական և քաղաքական էլիտայի հետ։ Այսինքն՝ նա բառի բուն իմաստով ռուսաստանցի նկարիչ էր, և ոչ միայն։ Նրա ստեղծագործությունն ունի համաշխարհային նշանակություն։ Հայաստանի հետ նրան կապում էր միայն ծագումը՝ «արյունը»։

Բայց ինչ-որ մեկի համար 21-րդ դարում էլ «արյունն» է ամեն ինչ որոշում», - գրում է հոդվածի հեղինակը։

Պերևոզկինան ընդգծել է, որ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարության մամուլի քարտուղար Այխան Հաջիզադեն հուլիսի 31-ին հանդես է եկել ֆանտաստիկ հայտարարությամբ, որում ոչ միայն ընդգծվում է Այվազովսկու «հայկական ծագումը», այլև սպառնալիքներ են պարունակվում ինչպես ՌԴ առաջատար լրատվական գործակալություններից մեկի, այնպես էլ ընդհանուր առմամբ երկրի հասցեին։

«Ստեփանակերտ» անվանումը «Խանքենդիի» փոխարեն օգտագործելու համար գործակալությանը սպառնում են Ադրբեջանում գործունեության դադարեցմամբ։ Իսկ Ռուսաստանին՝ որպես երկիր, սպառնում են հավասարեցնել «մշակութային ներկայացվածության անհավասարությունը», այսինքն՝ Ադրբեջանում փակել ռուսալեզու թատրոնները, դպրոցներն ու պարբերականները, քանի որ Ռուսաստանում «չկան ադրբեջանական թատրոններ, դպրոցներ, թերթեր ու ամսագրեր»։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն նաև խոստանում է «սկսել Ռուսաստանի տարբեր տեղանուններն իրենց պատմական անուններով կոչել»։

«Այս հանձնարարականներին համապատասխան՝ ադրբեջանական լրատվամիջոցները, մասնավորապես Minval-ը, իրենց հրապարակումներում սկսել են Կալինինգրադն անվանել Քյոնիգսբերգ, Օրենբուրգը՝ Օրինբոր, իսկ Վոլգա գետը՝ Իտիլ։ Նրանք, երևի, կարծում են, որ դա սրամիտ է։ Խնդիրն այն է, որ 1923 թվականին, երբ Խանքենդի փոքրիկ բնակավայրը վերանվանվեց Ստեփանակերտ՝ բոլշևիկ Ստեփան Շահումյանի պատվին, Ադրբեջանի ղեկին նույնպես բոլշևիկներ էին՝ Շահումյանի զինակիցները։ Մասնավորապես, Նարիման Նարիմանովը, որը, ինչպես և Շահումյանը, Բաքվի կոմունայի անդամ էր, բայց խուսափել էր գնդակահարությունից, իսկ հետո դարձել էր Ադրբեջանական Խորհրդային Հանրապետության Ժողկոմխորհի նախագահ և գլխավորում էր Անդրկովկասյան ֆեդերացիայի Միութենական խորհուրդը։ Դժվար թե Խանքենդիի անվանափոխման որոշումը կայացվեր՝ հակառակ Բաքվի ընկերների կարծիքի։

Բացի այդ, Խանքենդի նշանակում է «Խանի գյուղ», իսկ ի՞նչ խաներ կարող են լինել սոցիալիստական հանրապետությունում։ Խաներն այստեղ տեղ չունեն, այդ պատճառով ուղիղ հարյուր տարի քաղաքը կոչվում էր Ստեփանակերտ, և բոլորը գոհ էին։ Իսկ 1978 թվականին Ադրբեջանի Կոմկուսի Կենտկոմի առաջին քարտուղար և նրա ապագա նախագահ Հեյդար Ալիևն ասում էր, որ «հայ ժողովրդի մեծ զավակ Ստեփանը նաև ադրբեջանական ժողովրդի, Անդրկովկասի ողջ ժողովրդի, ողջ բազմազգ ու համախմբված խորհրդային ժողովրդի զավակն է»։ Ժամանակակից Ադրբեջանի հիմնադիր հոր կարծիքին արժեր ականջալուր լինել», - գրում է Պերևոզկինան։