Բաքուն հարձակվեց ԼՂ-ի և ՀՀ-ի վրա, ՌԴ-ն չխառնվեց խնդրին. BBC-ն` ՀՀ-ԵՄ մերձեցման, Երևանյան ԵՔՄ-ի մասին

Եվրոպական առաջնորդները հավաքվում են երկու աննախադեպ գագաթնաժողովների համար Հայաստանում, որը վաղուց համարվում է Ռուսաստանի ամենամտերիմ դաշնակիցը Հարավային Կովկասում։ Այս մասին գրում է BBC-ի թղթակիցը։

Նա գրում է․ «Այս իրադարձության խորհրդանշականությունը երեք միլիոնից պակաս բնակչություն ունեցող երկրի համար դժվար է գերագնահատել. Հայաստանը Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի կողմից ստեղծված Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է, իսկ ռուսական ռազմական բազան գտնվում է հայկական հողի վրա։

Երկուշաբթի օրը ավելի քան 30 եվրոպացի առաջնորդներ և Կանադայի վարչապետը կմասնակցեն Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովին Երևանում։

Երեքշաբթի օրը կկայանա ԵՄ-Հայաստան առաջին երկկողմ գագաթնաժողովը, որին կմասնակցեն Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը և Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոշտան։

Էներգետիկ ռեսուրսների առումով Հայաստանը մեծապես կախված է Ռուսաստանից։ Այն ռուսական գազ է գնում արտոնյալ գներով. Պուտինը հատուկ նշել է այս մասին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ապրիլի 1-ին Մոսկվա կատարած այցի ժամանակ։ Նա նշել է, որ Ռուսաստանը Հայաստանին գազ է վաճառում 1000 խորանարդ մետրի համար 177,50 դոլարով, մինչդեռ Եվրոպայում այն ​​արժե 600 դոլար։ «Տարբերությունը հսկայական է, այն էական է», – ասել է Ռուսաստանի նախագահը։

Ինչպե՞ս է ստացվել, որ Ռուսաստանի ուղեծրում այդքան խորը տեղակայված երկիրը դարձել է եվրոպացի առաջնորդների մեծ մասի հյուրընկալը։

2023 թվականի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև պատերազմը շրջադարձային պահ էր։

Այնուհետև Ադրբեջանը կայծակնային արագությամբ ռազմական գործողություն սկսեց՝ Լեռնային Ղարաբաղի բռնազավթումն ավարտելու համար, ինչի հետևանքով արտաքսվեցին ավելի քան 100,000 էթնիկ հայեր։ Ռուսաստանը, որը խաղաղապահներ ուներ տեղում, մնաց մի կողմում։

Ավելի վաղ ադրբեջանական ներխուժումները Հայաստանի տարածք նույնպես անպատասխան մնացին Ռուսաստանի գլխավորած Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) կողմից։ «Մենք հասկացանք, որ առկա անվտանգության ճարտարապետությունը չի գործում», – BBC-ին ասել է Հայաստանի Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Սարգիս Խանդանյանը։

Մեկ տարի առաջ ԵՄ-ն միջնորդեց սահմանների ճանաչման համաձայնագիր՝ տեղակայելով քաղաքացիական մոնիթորինգի առաքելություն։ «Եվրոպական Միության ֆիզիկական ներկայությունը փոխեց մեր քաղաքացիների ընկալումը», – ասաց Խանդանյանը։ «Մենք հասկացանք, որ բնակչությունը պահանջում է ավելի սերտ հարաբերություններ ԵՄ-ի հետ», – հավելեց նա։

2025 թվականի մարտին Հայաստանի խորհրդարանն ընդունեց օրենք, որը մեկնարկեց ԵՄ անդամակցության գործընթացը։

Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացը նույնպես արագացավ։

Օգոստոսին երկու առաջնորդները Սպիտակ տանը ստորագրեցին պատմական համաձայնագիր, որի նպատակն էր վերջ դնել տասնամյակներ տևած հակամարտությանը։

Այնտեղ նրանք նաև հայտարարեցին «Թրամփի ուղին միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար»՝ խոշոր տրանսպորտային միջանցքի մեկնարկի մասին, որը կանցնի Հայաստանի և Իրանի սահմանի երկայնքով և տարածաշրջանը կկապի եվրոպական շուկաների հետ։ Սակայն, երկու հարևան երկրների միջև խաղաղության գործընթացը մնում է փխրուն, և Եվրոպայի և Հայաստանի մերձեցումը դիվանագիտական ​​​​գին է ունեցել։

Անցյալ շաբաթ Ադրբեջանի խորհրդարանը քվեարկեց Եվրոպական խորհրդարանի հետ հարաբերությունները կասեցնելու օգտին՝ Եվրախորհրդարանի պատգամավորների կողմից ընդունված բանաձևի պատճառով, որը կոչ էր անում 2023 թվականին Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված հայերի վերադարձի իրավունքի, ինչպես նաև Բաքվի կողմից պահվող հայ գերիների ազատ արձակման։

Միևնույն ժամանակ, Մոսկվան անթաքույց նյարդայնությամբ հետևում է Հայաստանի և ԵՄ-ի միջև ավելի ու ավելի ջերմացող հարաբերություններին։

Կրեմլում կայացած հանդիպման ժամանակ Պուտինը ծիծաղեց, երբ Փաշինյանը պարծեցավ իր երկրում առկա ազատություններով։ «Սոցիալական լրատվամիջոցները Հայաստանում 100% ազատ են՝ առանց որևէ սահմանափակման», – ասաց նա Ռուսաստանի առաջնորդին։ Ռուսաստանում արգելափակված են բոլոր խոշոր արևմտյան հարթակները։

Այնուամենայնիվ, Պուտինը հիշեցրեց Փաշինյանին, որ ԵՄ-ին միանալու իր ցանկությունը անհամատեղելի է Եվրասիական տնտեսական միությանը անդամակցության հետ։ «Անհնար է միաժամանակ մաքսային միություն մտնել Եվրամիության և Եվրասիական տնտեսական միության հետ», – ասաց Ռուսաստանի նախագահը, հավելելով, որ դա «պարզապես անհնար է ըստ սահմանման»։

ԵՔՄ գագաթնաժողովից ընդամենը մի քանի օր առաջ Ռուսաստանը արգելք դրեց հայկական հանքային ջրի ներմուծման վրա։

Անցյալ ամիս ԵՄ-ն հաստատեց Հայաստանում հաջորդ երկու տարիների համար նոր քաղաքացիական առաքելություն, որը նախատեսված է ռուսական ապատեղեկատվությանը, կիբեռհարձակումներին և անօրինական ֆինանսական հոսքերին հակազդելու համար, մասնավորապես՝ հունիսին կայանալիք Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին։

«Հայաստանի ժողովրդավարական ինստիտուտները գործում են և իրական առաջընթաց են գրանցել, բայց դրանք ճնշման տակ են», – ասաց Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղար Ալեն Բերսեն, որը մասնակցում է գագաթնաժողովներին։ Նրա հիմնական մտահոգությունները Հայաստանում հունիսյան ընտրություններից առաջ արտաքին միջամտությունն էր, ապատեղեկատվությունը և քաղաքական բևեռացումը առցանց։

Ըստ նրա՝ Հայաստանն ունի որոշ իրավական գործիքներ այս սպառնալիքներին հակազդելու համար, բայց, ինչպես շատ այլ երկրներ, «դրանք դեռևս լիովին չեն համապատասխանում սպառնալիքի մասշտաբներին և բարդությանը»։

Մինչդեռ եվրոպացի առաջնորդները մեկնում են Երևան՝ խոստանալով քաղաքացիական առաքելություններ հիմնել և վիզային կարգավորումները ազատականացնել առաջիկա երկու տարիների ընթացքում, դեռևս որևէ կոնկրետ ժամկետ չի սահմանվել ԵՄ անդամակցության, պաշտպանական պարտավորությունների կամ ռուսական գազը փոխարինելու ծրագրերի համար։

Առանց նման ամուր պարտավորությունների, Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև Հայաստանի «հավասարակշռության հարցը» հեռու է ավարտված լինելուց»,- հոդվածի ավարտ։